HAZOP

Uit Wikiprebia
Ga naar: navigatie, zoeken

HAZOP is de meest populaire risico-identificatiemethode, die gebruikt wordt in de chemische procesindustrie. Het doel van de methode is, om alle voorspelbare ongewenste gebeurtenissen in een procesverloop te identificeren. Dit doel wordt benaderd, door op systematische wijze de operaties in elke betrokken processtap te bestuderen, en tevens de wijze waarop de verschillende systeemcomponenten elkaar beïnvloeden.

Hieronder vindt u de beschrijving van de methode. Zie de pagina Storingsanalyse voor de praktische vereisten en de risico-evaluatie.

Inhoud

Geschiedenis

HAZOP werd ontwikkeld in het begin van de jaren zestig. Het idee om op systematische wijze onveilige situaties op te sporen is gegroeid tijdens de constructie van procesinstallaties voor de productie van zeer toxische pesticiden. In tegenstelling tot de conventionele aanpak, waarbij verschillende specialisten onafhankelijk van elkaar het ontwerp bestuderen en beoordelen, wordt bij HAZOP de nadruk gelegd op de systematische studie van het proces door een multidisciplinair team. De bedoeling was om het procesontwerp te confronteren met een team, dat representatief is voor de verschillende bij het ontwerp betrokken disciplines. In de beginjaren werd het proces mondeling beschreven, doch later werden proces- en instrumentatiediagrammen en werkinstructies gebruikt.

Principe

Het principe van de techniek is het ontdekken van de factoren, die verhinderen dat het bestudeerde systeem de in het ontwerp toegedachte functie vervult. Het creatief denkproces, dat bevorderd wordt door de invloed van de groep, resulteert in het ontdekken van afwijkingen ten opzichte van de toegedachte functie.

De begeleiding van het creatieve denkproces gebeurt met behulp van gidswoorden, die ontwikkeld of gekozen zijn om te betrachten om alle mogelijkheden te beschouwen waarin het bestudeerde systeem anders kan functioneren dan in het ontwerp voorzien. Elke afwijking, die kan bedacht worden door toepassen van een bepaald gidswoord, wordt onderzocht, om de mogelijke reden of oorzaak te vinden van een dergelijke afwijking. Wanneer een realistische oorzaak geïdentificeerd is, wordt een actie voorgesteld, afhankelijk van de ernst van de mogelijke gevolgen van de afwijking.

Merk op dat bij HAZOP de nadruk niet ligt op de verschillende systeemcomponenten zelf waaruit een bepaalde installatie opgebouwd is, doch wel op de wijze waarop de verschillende systeemcomponenten met elkaar verbonden zijn.

Belangrijk is wel dat het niet de taak is van de HAZOP-werkgroep om ontwerpwijzigingen voor te stellen. Wanneer verbeteringen voor de hand liggen, kunnen deze wel voorgesteld worden, doch de acties waarvan sprake in de vorige alinea hebben meer betrekking op: wie gaat na de HAZOP op welke wijze en eventueel in welk tijdsbestek de mogelijke oorzaak van de afwijking verder bestuderen en een oplossing implementeren in het ontwerp.

De hierboven beschreven werkwijze moet niet aanzien worden als een rigide procedure, maar eerder als een denkpatroon. Normaal wordt tijdens een HAZOP-studie volgende sequentie aangehouden.

Stappenplan

  • Selecteer een subsysteem (bijvoorbeeld: leiding L van weegtank W naar reactor R met regelklep X, pomp P, overstortventiel S, terugslagklep na de pomp en handafsluiters in de pers en de zuig)
  • Beschrijf de toegedachte functie van het subsysteem en de ontwerp- en procesparameters.
  • Selecteer een onderdeel.
  • Beschrijf de toegedachte functie van het onderdeel en de ontwerp- en procesparameters.
  • Pas in een vaste volgorde de verschillende gidswoorden toe. Het volgende gidswoord wordt pas genoemd wanneer bij het voorgaande geen associaties meer kunnen bedacht worden.
  • Noteer de bevindingen.
  • Selecteer het volgende onderdeel, enz.

Gidswoordenlijst

De volgende lijst bevat de gidswoorden die in proceschemie meestal toegepast worden.

Gidswoord
Betekenis
Beschrijving
GEEN of NIET De toegedachte functie ontbreekt volledig. Geen van de toegedachte functies zijn vervuld en er gebeurt niets anders
MEER


MINDER

Kwantitatieve vermindering of stijging. Deze hebben betrekking op hoeveelheden van bepaalde karakteristieken zoals debieten en temperaturen en ook van acties zoals "verwarmen" of "reageren".
TEGELIJK

of EVENALS


GEDEELTELIJK

Een kwalitatieve toename.


Een kwalitatieve afname.

Alle toegedachte functies zijn vervuld door het systeem, tezamen met enkele bijkomende acties.


De toegedachte functies zijn door het systeem niet volledig vervuld.

OMGEKEERD


ANDERS DAN

Het logische tegengestelde van de toegedachte functie.


De volledige substitutie van de toegedachte functie.

Dit is meestal van toepassing voor activiteiten, bijvoorbeeld omgekeerde stroming of omgekeerde chemische reactie. Soms kan het ook gebruikt worden voor producten, bijvoorbeeld "GIF" in plaats van "TEGENGIF".

Geen van de toegedachte functies zijn vervuld door het systeem. Er gebeurt iets totaal anders.

Later is de HAZOP-techniek voor de chemische procestechniek verder ontwikkeld naar combinaties van gidswoorden met procesparameters of procesactiviteiten. Hierdoor zijn specifieke gidswoordenlijsten ontstaan die echter niet uitputtend zijn en dus niet kunnen gebruikt worden als "expert systeem". Het creatief denkproces dat aan de basis ligt van de HAZOP is immers niet vervangbaar. Specifieke gidswoordenlijsten zijn beschikbaar voor leidingsystemen, vaten, procedures, batch-processen en dergelijke.

Hieronder is een typische gidswoordenlijst opgenomen.

Gidswoorden per node
Algemene gidswoorden
Geen transport Meer reactie Drukontlasting
Omgekeerd transport Minder reactie Instrumentatie
Hoger debiet Wijziging samenstelling Monstername
Lager debiet Contaminatie Corrosie/erosie
Hoger niveau Nutsvoorzieningen
Lager niveau Abnormale operatie
Hogere temperatuur Ontsteking
Lagere temperatuur Veiligheid
Meer druk Plant layout
Minder druk Menselijke factoren

Merk op dat de gidswoordenlijsten kunnen aangepast worden. Specifieke gidswoordenlijsten voor procedures (een proces beheerst door menselijke handelingen), batch-processen, logische schema's en andere toepassingen zijn beschreven.

Tip: Het kan nuttig zijn voor de persoon die de leiding heeft van de werkgroep, om voor elk gidswoord een lijstje van voorbeelden te bedenken die voor de specifieke installatie representatief zijn. Voor GEEN DEBIET kan een lijstje er bijvoorbeeld als volgt uitzien: Blokafsluiter gesloten / verkeerde oplijning / terugslagklep verkeerd gemonteerd / falen van een toestel of apparaat (pomp, isolatieklep, regelklep, instrument) / regelklep faalt in gesloten toestand / blindflens in leiding / enz. Het is echter eenvoudiger om elk onderdeel van de node systematisch te overlopen en na te gaan op welke wijze dit onderdeel kan aanleiding geven tot GEEN DEBIET en hierin het team onmiddellijk te betrekken.

Voorbeelden en downloads

Bestanden van Prenne 20 09 2011 - Oostende

Pdf.gif Workshop HAZOP - Destillatieproces

Pdf.gif HAZOP verslag

Bestanden van Prenne 12 03 2019 - Kortrijk

Pdf.gif Presentatie Hazop voor prebeneren

Xls.gif Hazop origineel - maak een kopie vooraleer verder te gaan

Persoonlijke instellingen