Ergonomie

Uit Wikiprebia
Ga naar: navigatie, zoeken

Ergonomie is de wetenschappelijke studie van de mens in relatie tot zijn omgeving. Dit kan een product, ruimte of werkplek zijn. Ergonomie zit vervat in ons dagelijks leven, maar is vooral gekend in arbeidssituaties. Het is immers afgeleid van de Griekse woorden ‘ergon’ (werk) en ‘nomos’ (wet) en moet ervoor zorgen dat de veiligheid en gezondheid van de werknemers verzekerd wordt. Bij het ontwerpen van consumentengoederen en interieurs speelt vooral comfort en het doeltreffend functioneren een rol.

Inhoud

Definities

De Nederlandse Vereniging voor Ergonomie hanteert de volgende definitie voor ergonomie:

  • “Ergonomie streeft naar het zodanig ontwerpen van gebruiksvoorwerpen, technische systemen en taken dat de veiligheid, de gezondheid, het comfort en het doeltreffend functioneren van mensen wordt bevorderd.”

In augustus 2000, formuleerde de IEA (International Ergonomics Association) volgende definitie:

  • “Ergonomie (of human factors) is de wetenschappelijke discipline die zich bezig houdt met het begrijpen van de interactie tussen de mens en andere elementen van een systeem. Het is het beroep dat de theorie, principes, gegevens en methodes toepast om zo te ontwerpen dat het menselijk welzijn en de globale prestatie van het systeem geoptimaliseerd wordt."

"De ergonoom draagt bij tot het zodanig ontwerpen en evalueren van taken, jobs, producten, ruimtes en systemen dat ze tegemoet komen aan de noden, mogelijkheden en beperkingen van mensen."

Verder worden nog vier specialisatiedomeinen afgebakend:

  • Fysieke ergonomie: houdt rekening met de menselijke anatomie, antropometrie, fysiologie, biomechanica in relatie tot de fysieke activiteit. Relevante topics zijn de werkhoudingen, manueel hanteren van lasten, repetitieve bewegingen, werkgerelateerde musculoskeletale klachten, werkplekinrichting, veiligheid en gezondheid.
  • Cognitieve ergonomie bestudeert de mentale processen zoals perceptie, geheugen, denken en motorische reacties in de interactie tussen mens en systeem. Relevante topics zijn de mentale werkbelasting, beslissen, mens-computer interactie, menselijke betrouwbaarheid, stress en training.
  • Taalergonomie is gericht op het in kaart brengen van optimale aanpassing van de talige vorm van een tekst (woordkeus, zinsbouw, opbouw van een alinea) zowel als van de 'dragers' van die tekst (lettertype, lettergrootte, contrast tussen tekst en achtergrond, regelafstand, regelbreedte) aan onderzoeksresultaten met betrekking tot lezen.
  • Organisatie ergonomie focust op het optimaliseren van sociotechnische systemen zoals organisatiestructuren en –processen. Onderwerpen zijn communicatie, ontwerpen van werkplekken en –tijden, teamwork, participatieve ergonomie, telewerken en kwaliteitszorg.

Voorbeelden

Fysieke ergonomie

Auto’s, huizen, tafels en stoelen,… heel de wereld is op maat van de mens gebouwd. Deuren vereisen niet te veel kracht om geopend te worden, winkelkarren verlichten het dragen van boodschappen, een lange borstelsteel maakt bukken overbodig en fietsen hebben verschillende maten zodat extreme houdingen vermeden worden. In arbeidsituaties wordt vooral aandacht besteed aan een correct zitgedrag achter de pc, het heffen en tillen of trekken en duwen van lasten, aangepaste handgereedschappen om afwijkende handposities te vermijden...

Cognitieve ergonomie

Informatie zoals de uurschema’s van bussen moet men liefst kunnen vinden, lezen en begrijpen. Technologische producten zoals een gsm krijgen steeds meer functies die dan in een menustructuur te vinden zijn. Belangrijk is dat de gebruikers deze mogelijkheden kennen, begrijpen en eenvoudig kunnen gebruiken zonder te veel hulp van de handleiding. Op het werk moet eentonig werk vermeden worden, maar te veel informatie tegelijk controleren zal ook tot overbelasting leiden. De mens zal moeten ingrijpen wanneer een computergestuurd proces fout loopt. Door de evolutie wordt de technologie steeds ingewikkelder, terwijl de mens minder moeten ingrijpen, waardoor hij echter ook minder getraind is.

Taalergonomie

Hoewel de schrijver (m/v) van een tekst zelf ook lezer is, wordt deze geconfronteerd met een probleem. Welke woordkeus, zinsbouw, opbouw van een alinea en welke grafische vormgeving (lettertype, lettergrootte, regellengte, regelafstand, al dan niet afgebroken woorden) sluiten optimaal aan bij de leesvaardigheid van een beoogd leespubliek? Het probleem komt voort uit het feit dat het leesproces zich grotendeels afspeelt buiten het bewustzijn van een lezer, en dus ook van een schrijver als lezer van de eigen tekst. Je weet immers als lezer bijvoorbeeld wel dat je een woord hebt herkend maar niet hoe. Je kunt dus ook geen gefundeerd oordeel geven over een eventuele verbetering van dat proces door een bepaalde woordkeus etc. Schrijvers kunnen dus moeilijk inschatten welke talige en grafische vormgeving van een tekst leiden tot een optimale leesbaarheid van hun tekst. Hier bieden theorievorming en onderzoek naar onderdelen van het leesproces uitkomst. Zo heeft bijvoorbeeld onderzoek naar het effect van woordafbrekingen op de herkenbaarheid van woorden<ref>Nas, G.L.J. (1988), The effect on reading speed of word divisions at the end of a line. In: G. Mulder & G. vd Veer, Human Computer Interaction: Psychonomic Aspects, 125-143. Springer Verlag, Berlin.</ref> geleid tot een resultaat dat schrijvers in staat stelt om een gefundeerde beslissing te nemen over het al dan niet toepassen van woordafbrekingen in een tekstkolom.

Organisatie ergonomie

Een keuken is zo ingericht dat koken en afwassen vlot kunnen verlopen en de loopafstanden beperkt blijven. In arbeidssituaties is de achterliggende gedachte een goede werksfeer te creëren die zorgt voor tevreden en productieve mensen. Ook het betrekken van de werknemers bij het ontwerpen of aanpassen van een nieuwe werkpost resulteert in betere oplossingen. Een juiste afwisseling van shiften bij ploegenarbeid heeft ook invloed op het sociale leven en welbevinden van de werknemers.

Geschiedenis

In 1857 gebruikte Jastrzebowski als eerste de term ergonomie in zijn boek over de wetenschap van het werken. De ontwikkeling van het vakgebied gebeurde in twee golven. Tijdens de Industriële Revolutie is er de opkomst van de massaproductie. Men ontwerpt niet meer voor een individuele klant, maar iedereen moet het product kunnen gebruiken. Zo groeit de aandacht voor de fysieke ergonomie en meer bepaald de antropometrie, de leer van de menselijke lichaamsafmetingen. Nog belangrijker is de organisatie ergonomie. Onder invloed van het Taylorisme wordt gestreefd naar een meer efficiënte organisatie van het werk met als doel de productiviteit op te drijven. Dit is nu nog steeds terug te vinden in de defintie van ergonomie.

Een tweede boost komt na de Tweede Wereldoorlog. In de militaire luchtvaart trachtte men te analyseren en te begrijpen waarom bepaalde ongevallen gebeurden om die kennis vervolgens toe te passen in het ontwerpproces en bij het selecteren en opleiden van personeel. Uit deze studies bleek dat bedieningsfouten vaak te wijten zijn aan het niet aangepast zijn van de machine aan de mens. Zo ontwikkelde de cognitieve ergonomie zich vooral in de Angelsaksische landen en dit leidde tot de term "Human_Factors". Toepassing van ergonomische kennis bij het ontwerpen van een systeem, moet dit soort ongevallen ten gevolge van het verkeerd inschatten, begrijpen of interpreteren van de situatie tegengaan. Inmiddels klassieke voorbeelden van ongevallen waarin Human Factors een belangrijke rol speelden zijn het kapseizen van de Herald of Free Enterprise en het ontploffen van de Space Shuttle Challenger.

Buiten de ontwerpwereld speelt ergonomie sinds enkele decennia ook een rol in de preventiewereld. De Europese kaderrichtlijn over de veiligheid en gezondheid op het werk creëert immers een wettelijk draagvlak voor ergonomie. In de eerste plaats gaat de aandacht uit naar het voorkomen van overbelastingsletsels ten gevolge van de werkomstandigheden. De oplossingen hiervoor kunnen liggen bij de organisatie van het werk, het technisch ontwerp van de werkpost of de opleiding van het personeel.

Praktijk

Ergonomie is een multidisciplinaire opleiding. Zowel technische en economische als psychologische en arbeids-organisatorische aspecten bepalen mee de deskundigheid van de ergonoom.

In België voorziet de Welzijnswet een specifiek domein voor ergonomie. De uitvoeringsbesluiten daarvan zijn gebundeld in Codex Boek VIII: ergonomische belasting. Ergonomen zijn zo vooral werkzaam in een preventiedienst. Deze wordt intern in het bedrijf georganiseerd of uitbesteed aan een externe dienst. Voor een preventieadviseur ergonomie in een Externe Dienst voor Preventie en Bescherming op het Werk gelden strikte regels. Zo is momenteel een universitaire opleiding, 5 jaar ervaring, een multidisciplinaire basisvorming en een specialisatiemodule ergonomie vereist. De opleiding bedrijfsergonomie aan de universiteit van Antwerpen voorziet deze laatste twee onderdelen.

Video

Ergonomie en computers (Deel 1) - Vodafone

<mediaplayer>File:Ergonomie-et-Ordinateur.mp4</mediaplayer> Bekijk dit filmpje op YouTube

Ergonomie en computers (Deel 2) - Vodafone

<mediaplayer>File:A_few_tips_on_the_Posture_of_your_body_-_Part_2.mp4</mediaplayer> Bekijk dit filmpje op YouTube

Ergonomie en smartphones - Vodafone

<mediaplayer>File:Smartphone_Ergonomics_-_Safe_Tips_-_Mobile_or_Smart_Phone_Us.mp4</mediaplayer> Bekijk dit filmpje op YouTube

Relevante downloads

Pdf.gif Guidance on the application of the essential health and safety requirements on ergonomics set out in section 1.1.6 of Annex I to the Machinery Directive 2006/42/EC - Europese Commissie

Pdf.gif Hoogteverstelbare werkplekken - Bert De Beuckeleer (Vermeld in Veiligheidsnieuws 150)

Pdf.gif PRESENTATIE Beelschermergonomie - Luc De Vriendt, Prenne 1 december 2009

Pdf.gif PRESENTATIE Disability Management: methodiek voor beheer van verzuim - Huget Désiron en Marthe Verjans, Prenne 12 juni 2008

Pdf.gif PRESENTATIE Ergonomie - Brigitte De Bruycker

Pdf.gif PRESENTATIE Ergonomie bij de indienststelling - Stephan Tomlow, Prenne 17 juni 2010

Pdf.gif PRESENTATIE Ergonomie en intern transport - Huget Désiron, Prenne 7 juni 2007

Pdf.gif PRESENTATIE Hoe ergonomie verkocht krijgen in een organisatie? - Veerle Hermans, Prenne 17 juni 2010

Pdf.gif PRESENTATIE Implementatie systeembenadering RSI in een productieomgeving - David De Beuselinck, Prenne 12 juni 2012

Pdf.gif PRESENTATIE KIM-methode voor risico-evaluatie ergonomie - Peter De Wilde, Prenne 1 december 2009

Pdf.gif PRESENTATIE Overbelastingsletsels: scharnierpunt tussen verzuimbeleid en preventiebeleid - Huget Desiron, Prenne 15 maart 2007

Pdf.gif PRESENTATIE Partners bij ergonomische verbeterprojecten - Huget Désiron, Prenne 5 maart 2009

Pdf.gif PRESENTATIE Preventie lage rugpijn: programma van het FBZ - G. Creytens en Veerle Hermans, Prenne 16 juni 2009

Pdf.gif PRESENTATIE Risicoanalysetools in de ergonomie - Roeland Motmans, Prenne 24 september 2009

Pdf.gif PRESENTATIE Software ergonomie - Huget Désiron, Prenne 2 december 2010

Pdf.gif PRESENTATIE Veiligheid en ergonomie van de vorkheftruck (praktijk) - Patrick Vrancken, Prenne 21 september 2010

Pdf.gif PRESENTATIE Veiligheid en ergonomie van de vorkheftruck - Willy Bohets, Prenne 21 september 2010

Pdf.gif PRESENTATIE Zitten of staan om te werken? - Glenn Biscop, Prenne 23 maart 2010

Pdf.gif Principes van cognitieve ergonomie bij de interactie tussen mens en computer - Veerle Hermans (Vermeld in Veiligheidsnieuws 173)

Pdf.gif Websites ergonomie - Lieve Mets (Vermeld in Veiligheidsnieuws 153)

Pdf.gif Wie het schoentje past... - Peter Van Der Wijk (Vermeld in Veiligheidsnieuws 171)

Pdf.gif PRESENTATIE Ergonomie in keukens - Eva Vandenheede, Prenne 23 maart 2010

Pdf.gif PRESENTATIE Niet-talige bewegwijzering : voorbeeld Luchthaven Zaventem - Kris De Troyer, Prenne 15 maart 2011

Pdf.gif PRESENTATIE Interieurdesign en ergonomie - Philippe Swartenbroux, Prenne 15 maart 2011

Pdf.gif PRESENTATIE Ergonomische aandachtspunten van baliewerk - Luc De Vriendt, Prenne 16 juni 2011

Pdf.gif PRESENTATIE Job re-integratie na een rugoperatie - Christophe Maes, Prenne 16 juni 2011

Pdf.gif Ergonomie in de praktijk - Dirk Delaruelle - Prenne 20 september 2011

Pdf.gif Voorstelling van een werkwijze voor het ontwikkelen van een instrument om belasting en belastbaarheid op mekaar af te stemmen - Emmy Allemeersch - Prenne 20 september 2011

Pdf.gif Veiligheidsschoenen vragen een multidisciplinair aankoopbeleid - Griet De Preter - Prenne 1 december 2011

Pdf.gif Ergonomie en gezondheidspromotie - Jan Seghers - Prenne 1 december 2011

Pdf.gif Stemergonomie - Wivine Decoster - Prenne 13 maart 2012

Pdf.gif Beheer van geluidbelasting voor taken waar stemgebruik belangrijk is - Gerrit Vermeir - Prenne 13 maart 2012

Pdf.gif Gezond en gemotiveerd aan de slag, een loopbaan lang - Lieven Eeckelaert - Prenne 14 juni 2012

Pdf.gif Leeftijdsbewust personeelsbeleid: hoe pak je dit aan? - Eva Vandenheede - Prenne 14 juni 2012

Pdf.gif Vormen de stijgende energieprijzen een reden om werksfeer op de werkvloer te verbeteren? - Karel Creemers - Prenne 14 juni 2012

Pdf.gif Mijn rug en ik - Tony De Volder - Prenne 14 juni 2012

Pdf.gif Economie-ecologie-ergonomie: inzichten over invloeden en hun effecten op het welzijn - To Simons - Prenne 18 september 2012

Pdf.gif Economie-ecologie-ergonomie: praktijktoepassing - Kristof Thiers - Prenne 18 september 2012

Pdf.gif Hebben hef- en til-en andere ergonomie opleidingen wel zin? - Veerle Hermans - Prenne 29 november 2012

Pdf.gif Preventiebeleid ergonomie - Roeland Motmans - Prenne 7 maart 2013

Pdf.gif Het beoordelen van het sedentair gedrag in kantoorsituaties: effecten op prestatie en gezondheid - Bas van der Doelen - Prenne 18 juni 2013

Pdf.gif Een ziekteverzuimbeleid: een must voor elke gezonde organisatie - Sabine Stevens - Prenne 18 juni 2013

Pdf.gif Verzuimbeleid voor arbeiders en bedienden - Heidi Verlinden - Eva Praet - Prenne 18 juni 2013

Pdf.gif Inrichten van een controlekamer: technische en ergonomische vereisten - Paul van Lerberghe - Prenne 19 september 2013

Pdf.gif Ergonomie in de praktijk (oefening) - Jolien van Pamel - Eva Vandenheede - Prenne 3 december 2013

Pdf.gif Cognitieve ergonomie: theorie - Sabine Janssens - Prenne 18 maart 2014

Pdf.gif Cognitieve ergonomie: praktijk - Sabine Janssens - Prenne 18 maart 2014

Pdf.gif Langdurig zitten: een “nieuw” arbeidsrisico? - Jan Seghers - Prenne 19 juni 2014

Pdf.gif Langdurig zitten gezondheids- en arbeidsrisico - An Bogaerts - Prenne 19 juni 2014

Pdf.gif Het rugpreventieprogramma van het Fonds voor de Beroepsziekten voor werknemers met lage rugpijn - Olivier Poot - Prenne 19 juni 2014

Pdf.gif Risicoanalyse manueel verplaatsen van patiënten: de MAPO index - Kris De Bruyn - Prenne 23 september 2014

Pdf.gif Praktijkvoorbeeld maximum gewicht voor leensetten operatiekamer en sterilisatie - Filip Buckens - Johan Pinsart - Prenne 23 september 2014

Pdf.gif Toepassing KIM-tool trekken en duwen - Gerrit Pollentier - Prenne 4 december 2014

Pdf.gif Blootstelling aan repetitieve belasting: werkwijze binnen het FBZ - Joeri Luts- Prenne 4 december 2014

Pdf.gif Kantoorinnovatie: zijn de nieuwe trends ook ergonomisch? - Veerle Hermans - Prenne 10 maart 2015

Pdf.gif Zijn nekhoudingen bij professionele tabletgebruikers risicovol? - Luc De Vriendt - Prenne 10 maart 2015

Pdf.gif RiMoBo Fysieke- en psychosociale risico’s in beeld - Emmy Streuve en Stef Schouten - Prenne 17 september 2015

Pdf.gif Gebruik van tilhulpmiddelen: doen we het of doen we het niet? - Maarten Cox- Prenne 17 september 2015

Pdf.gif Tilhulpmiddelen om het werk lichter en ergonomisch te maken - Ben Breeuw- Prenne 17 september 2015

Pdf.gif Subsidiemogelijkheden voor werkplaatsaanpassingen bij re-integratie - Huget Desiron - Prenne 17 september 2015

Pdf.gif Office Ergonomics Program - Kurt Heuvelmans - Prenne 3 december 2015

Pdf.gif Ergonomische begeleiding bij re-integratie na het volgen van het rugpreventieprogramma van het Fonds voor beroepsziekten - Hanne Kenis - Prenne 3 december 2015

Pdf.gif Ploegen- en nachtarbeid: gezond of ongezond? - Chris Verbeek - Prenne 3 december 2015

Pdf.gif Ergonomie in functie van duurzame inzetbaarheid - Jean-Marie Mus - Prenne 22 maart 2016

Pdf.gif Europees optimalisatieproject binnen Volvo Trucks - John De Clercq - Prenne 22 maart 2016

Pdf.gif Houdingsgerelateerde problemen bij tablet en gsm gebruik: detectie en richtlijnen - Annick Timmermans - Prenne 20 september 2016

Pdf.gif Case-study: Morgen enkel nog iPads? Ergonomische risico’s bij het gebruik van de tablet in commerciële functies - Liesbeth De Peuter - Prenne 20 september 2016

Pdf.gif Minder zitten op kantoor in praktijk - Stephan Tomlow - prenne 20 september 2016

Pdf.gif Veilig en gezond werken door gebruiksgericht ontwerpen - Maarten Cox - Prenne 1 december 2016

Pdf.gif Mobility: hoe gaat u hier in uw bedrijf mee om? - Michiel Crommelinck - Prenne 7 maart 2017

Pdf.gif Vlaamse tilthermometer. - Lieven Maertens - Prenne 7 maart 2017

Pdf.gif Ergonomische interventie bij re-integratie na rugklachten - Hanne Kenis - Prenne 15 juni 2017

Pdf.gif Belang van herstelbehoefte en sociaal kapitaal voor inzetbaarheid - Philippe Kiss - Prenne 15 juni 2017

Pdf.gif Doorbreek de zitmarathon - An Bogaerts - Prenne 15 juni 2017

Pdf.gif Praktische aanpak van de risicoanalyse ergonomie - Lieve Vantieghem - Prenne 21 september 2017

Pdf.gif Meten van fysieke belasting en indeling van werkposten op basis van belasting - Carole Van Den Heuvel - Prenne 21 september 2017

Pdf.gif Van verzuimbeleid 2.0 naar duurzaam alternatief - Kurt De Soete - Prenne 5 december 2017

Pdf.gif Exoskelet: toepassingsmogelijkheden in de praktijk - Elko Windmeijer - Prenne 5 december 2017

Pdf.gif Risicoanalyse ergonomie: een eenvoudige aanpak - Roeland Motmans - Prenne 1 maart 2018

Pdf.gif Een ergonomiebeleid in de praktijk - Sven Hensen - Prenne 14 juni 2018

Pdf.gif Rol van ergonomie bij plaatsonafhankelijk werken - Yves Van der Wildt - Prenne 14 juni 2018

Pdf.gif Ontwikkeling van tilhulpmiddel voor bagageafhandeling - Linda van der Meijden - Prenne 14 juni 2018

Pdf.gif Herontwerp van picking station bij TVH - Ruth Costers - Prenne 14 juni 2018

Pdf.gif Risicobeheersingssyteem ergonomie bij Daikin Europe - Lieve Vantieghem - Prenne 14 juni 2018

Pdf.gif Ontwerp wasplaats via stapsgewijze en participatieve aanpak - Ronny Seyssens - Prenne 14 juni 2018

Pdf.gif Screening voetgerelateerde problemen bij lang staan - Tom Saey - Prenne 18 september 2018

Pdf.gif Praktijkrichtlijn kantoorinrichting - Stephan Tomlow - Prenne 18 september 2018

Pdf.gif Praktijkrichtlijn manueel verplaatsen in de zorg - Filip Buckens - Prenne 6 december 2018

Pdf.gif Het exoskelet op de werkvloer: zijn we er klaar voor? - Steven Amandels - Prenne 6 december 2018

Pdf.gif Welzijnsenquete ergonomie beeldschermwerk Federale Overheidsdiensten - Christl Bolle - Prenne 6 december 2018

Externe link

Referenties

Persoonlijke instellingen